Thừa cân béo phì: Gần 20 triệu người Việt mắc, 4 chỉ số cần theo dõi

Thừa cân béo phì đang ảnh hưởng gần 20 triệu người Việt. Tìm hiểu nguy cơ tim mạch, mỡ máu, đường huyết và 4 chỉ số cần theo dõi tại nhà để phòng bệnh.

Thừa cân béo phì đang ảnh hưởng khoảng 20 triệu người Việt, và con số này tăng khoảng 4% mỗi năm. Đây là ước tính của GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, được công bố tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 ngày 4/10/2026.

Theo điều tra STEPS 2021 của Bộ Y tế và WHO, 19,5% người trưởng thành 18–69 tuổi đã thừa cân hoặc béo phì. Ở trẻ 5–19 tuổi, khoảng 21% thừa cân và hơn 11% béo phì, tương đương khoảng 4,8 triệu em năm 2025.

Nguyên nhân chính nằm ở lối sống: gần 2/3 người được khảo sát ngồi hơn 6 tiếng mỗi ngày, và hơn 1/3 thường xuyên ăn thực phẩm chế biến sẵn nhiều đường, muối, chất béo bão hòa.

Các chuyên gia nhấn mạnh: béo phì là một bệnh mạn tính, không chỉ là chuyện ngoại hình. Và để biết mình có đang gặp nguy cơ hay không, nhìn vào cân nặng thôi là chưa đủ.

WHO vừa ra hướng dẫn mới về béo phì ở trẻ em

Ngày 7/10/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố hai bộ hướng dẫn về quản lý tích hợp béo phì, một cho trẻ em và một cho trẻ vị thành niên. Điểm chung của hai bộ hướng dẫn là không có một “liều thuốc” duy nhất, mà cần can thiệp phối hợp:

• Chế độ ăn phù hợp với từng độ tuổi.
• Vận động, giảm thời gian ngồi một chỗ và ngủ đủ giấc, được xem xét cùng nhau.
• Hỗ trợ thay đổi hành vi cho cả trẻ và gia đình, kể cả qua công cụ sức khỏe số.
• Thuốc, phẫu thuật hoặc thiết bị hỗ trợ giảm cân chỉ là lựa chọn trong một phác đồ tổng thể, do bác sĩ chỉ định.

Với gần 5 triệu trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam đang thừa cân béo phì, đây là lời nhắc cho các gia đình: theo dõi cân nặng, chiều cao và thói quen sinh hoạt của trẻ nên bắt đầu từ nhà.

Thừa cân béo phì kéo theo những bệnh gì?

Mỡ thừa trong cơ thể không nằm yên. Theo Hội Tim mạch học Việt Nam, mô mỡ hoạt động như một cơ quan nội tiết, ảnh hưởng đến chuyển hóa, huyết áp, phản ứng viêm, chức năng mạch máu và cả cấu trúc tim. Vì vậy béo phì thường đi kèm:

• Tăng huyết áp: tim phải làm việc nhiều hơn, mạch máu kém đàn hồi.
• Rối loạn mỡ máu: cholesterol xấu (LDL) và triglycerid tăng, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
• Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2: cơ thể đề kháng insulin, đường huyết khó kiểm soát.
• Bệnh tim mạch và đột quỵ: là hệ quả cuối cùng khi các yếu tố trên cộng dồn trong nhiều năm.

Những bệnh này thường tiến triển âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện khi đã có biến chứng, nên kiểm tra định kỳ quan trọng hơn chờ đến khi có triệu chứng.

4 chỉ số theo dõi thừa cân béo phì tại nhà

Hội Tim mạch học Việt Nam khuyến cáo đánh giá béo phì vượt ra ngoài cân nặng và BMI. Bạn có thể tự theo dõi phần lớn các chỉ số dưới đây ngay tại nhà:

Chỉ số	Ngưỡng cần lưu ý (tham khảo, người trưởng thành châu Á)	Cách theo dõi
BMI và vòng eo	BMI từ 23 là thừa cân, từ 25 là béo phì; vòng eo nam từ 90 cm, nữ từ 80 cm	Cân sức khỏe, cân sinh học và thước dây, đo mỗi tuần
Huyết áp	Đo tại nhà từ 135/85 mmHg trở lên là cao	Máy đo huyết áp bắp tay, đo sáng và tối
Đường huyết lúc đói	Từ 5,6 mmol/L (100 mg/dL) là tiền đái tháo đường; từ 7,0 mmol/L cần đi khám	Máy đo đường huyết cá nhân
Mỡ máu	Cholesterol toàn phần từ 5,2 mmol/L; triglycerid từ 1,7 mmol/L	Xét nghiệm tại phòng khám, ít nhất mỗi năm một lần

Các ngưỡng trên chỉ để tham khảo. Nếu một chỉ số vượt ngưỡng nhiều lần, hãy mang sổ ghi chép đến bác sĩ để được chẩn đoán.

Dành cho phòng khám: với lượng bệnh nhân thừa cân béo phì ngày càng tăng, xét nghiệm mỡ máu, đường huyết, HbA1c ngay tại chỗ giúp trả kết quả nhanh và giữ chân người bệnh. Tham khảo các dòng máy xét nghiệm sinh hóa và HbA1c phù hợp phòng khám tư nhân.

5 lời khuyên kiểm soát thừa cân béo phì

Thay đổi lối sống vẫn là nền tảng của mọi phác đồ điều trị thừa cân béo phì. Mục tiêu là cải thiện sức khỏe, không chỉ giảm số cân.

1. Đứng dậy sau mỗi 30–60 phút ngồi. Ngồi quá 6 tiếng/ngày là thói quen của gần 2/3 người Việt được khảo sát.
2. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn nhiều đường, muối và chất béo bão hòa; ưu tiên rau xanh, cá, đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
3. Vận động đều đặn, bắt đầu từ đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày.
4. Ngủ đủ giấc: thiếu ngủ làm rối loạn hormone điều hòa cảm giác đói.
5. Ghi chép chỉ số mỗi tuần: cân nặng, vòng eo, huyết áp, đường huyết. Con số cụ thể giúp bạn thấy tiến bộ và giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.

Thuốc hoặc phẫu thuật giảm cân chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

BMI bao nhiêu là thừa cân béo phì ở người Việt? Với người trưởng thành châu Á, BMI từ 23 được xem là thừa cân và từ 25 là béo phì. BMI = cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m).

Gầy nhưng bụng to có nguy hiểm không? Có. Mỡ bụng (vòng eo nam từ 90 cm, nữ từ 80 cm) liên quan chặt với bệnh tim mạch và đái tháo đường, kể cả khi BMI bình thường.

Bao lâu nên kiểm tra mỡ máu và đường huyết một lần? Người thừa cân béo phì nên xét nghiệm ít nhất mỗi năm một lần. Người đã có bệnh nền theo lịch hẹn của bác sĩ.

Trẻ em béo phì có cần dùng thuốc không? Theo hướng dẫn mới của WHO, nền tảng là ăn uống, vận động, giấc ngủ và hỗ trợ cả gia đình. Thuốc chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.

Chăm sóc sức khỏe cả nhà cùng Y Tế Gia Đình 24h

Theo dõi đúng chỉ số là bước đầu tiên để phòng bệnh tim mạch, mỡ máu và tiểu đường do thừa cân béo phì. Ytegiadinh24h.vn cung cấp máy đo huyết áp, máy đo đường huyết, cân sức khỏe chính hãng cho gia đình, cùng máy xét nghiệm cho phòng khám.

Gọi 0906 957 318 hoặc 0988 545 493 để được tư vấn chọn thiết bị phù hợp.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo

• Gần 20 triệu người Việt thừa cân, béo phì – VnExpress
• WHO guidelines on the integrated management of obesity in children
• WHO guidelines on the integrated management of obesity in adolescents